TM30 คืออะไร ใครต้องแจ้ง ตม.30: คำตอบตามตัวบทสำหรับผู้เช่าคอนโดอโศก

TM30 หรือ ตม.30 คือ แบบการแจ้งรับคนต่างด้าวเข้าพักอาศัย ฐานทางกฎหมายอยู่ที่มาตรา 38 แห่งพระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 ซึ่งใช้กับเจ้าบ้าน เจ้าของหรือผู้ครอบครองเคหสถาน ที่รับคนต่างด้าวซึ่งได้รับอนุญาตให้อยู่ในราชอาณาจักรเป็นการชั่วคราวเข้าพักอาศัย โดยกฎหมายให้ "เจ้าบ้าน เจ้าของ หรือผู้ครอบครองเคหสถาน" ที่รับคนต่างด้าวเข้าพัก แจ้งต่อ ตม. ภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่คนต่างด้าวเข้าพัก

พูดง่าย ๆ คือ ตม.30 เป็นการบอกรัฐว่าคนต่างด้าวคนนี้พักอยู่ที่นี่ตั้งแต่เมื่อไร ส่วนคำถามว่า "ใคร" ในประโยคนั้นหมายถึงใครเมื่อคุณเช่าคอนโดอยู่ในอโศก เป็นเรื่องที่ต้องอ่านนิยามในกฎหมายประกอบ ซึ่งอยู่ในหัวข้อถัดไป

เว็บไซต์จำนวนมากเขียนตามแนวปฏิบัติว่าเจ้าของเป็นผู้ยื่น แล้วสรุปต่อว่าผู้เช่าไม่ต้องสนใจ แต่เมื่ออ่านตัวบท ภาพจะต่างออกไป มาตรา 38 ใช้คำว่า "เจ้าบ้าน เจ้าของ หรือผู้ครอบครองเคหสถาน" และมาตรา 4 ของกฎหมายฉบับเดียวกันนิยามว่า "เจ้าบ้าน" คือ ผู้ที่เป็นหัวหน้าครอบครองบ้าน ในฐานะเจ้าของ ผู้เช่า หรือในฐานะอื่น นิยามนี้ใช้กับหน้าที่ตามมาตรา 38 และไม่ได้ระบุกรณีห้องชุดไว้ แต่ผลของถ้อยคำชัดพอ: ผู้เช่าที่ครอบครองทั้งห้องจึงอาจเป็นผู้มีหน้าที่ตามตัวบท

ในอีกด้านหนึ่ง หน้าเว็บของสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองระบุว่าสำหรับโรงแรม เกสต์เฮาส์ อพาร์ตเมนต์ และบ้านเช่าทั่วไป ให้เจ้าของเคหสถาน เจ้าของบ้านเช่า หรือผู้ประกอบการเป็นผู้แจ้ง นี่คือแนวปฏิบัติ ไม่ใช่ตัวบท และไม่ได้พูดถึงห้องชุดโดยตรง ความเชื่อที่ว่าเรื่องนี้เป็นของเจ้าของห้องจึงมีที่มา แต่การยกระดับมันเป็น "ข้อกฎหมาย" เป็นการพูดเกินสิ่งที่ตัวบทเขียน

คำตอบที่ซื่อสัตย์จึงมีสามชั้น: ตัวบทชี้มาที่คุณถ้าคุณเป็นผู้ครอบครองที่พัก · แนวปฏิบัติของสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองให้เจ้าของบ้านเช่าหรือผู้ประกอบการเป็นผู้แจ้ง ซึ่งพูดถึงบ้านเช่าทั่วไป ไม่ได้พูดถึงห้องชุดโดยตรง · ถามนิติบุคคลอาคารชุดหรือเจ้าของห้องของคุณว่าใครเป็นผู้ยื่น ตกลงกันในสัญญาเช่า และขอสำเนาใบรับแจ้งเก็บไว้

เพราะตัวบทเปิดทางให้ได้หลายคน สิ่งที่ปกป้องคุณได้จริงไม่ใช่การเถียงว่าหน้าที่เป็นของใคร แต่คือการทำให้ชัดตั้งแต่ก่อนย้ายเข้าว่าใครจะเป็นคนลงมือ และคุณจะได้หลักฐานอะไรกลับมา ในย่านอโศกที่มีทั้งเจ้าของปล่อยเช่าเอง เช่าผ่านเอเจนต์ และอาคารที่นิติบุคคลดูแลเรื่องผู้พักอาศัย คำตอบของแต่ละตึกอาจไม่เหมือนกัน

1. ก่อนเซ็นสัญญา ถามเจ้าของห้องและนิติบุคคลอาคารชุดตรง ๆ ว่าตึกนี้ใครเป็นผู้ยื่น ตม.30 สำหรับผู้เช่าต่างชาติ
2. เขียนตกลงไว้ในสัญญาเช่าว่าฝ่ายใดเป็นผู้ยื่น และจะส่งสำเนาใบรับแจ้งให้ผู้เช่าเมื่อใด ข้อตกลงนี้เป็นเรื่องระหว่างคุณกับเจ้าของห้อง ทำให้รู้ว่าใครลงมือ แต่ไม่ได้แก้ถ้อยคำในตัวบท
3. ส่งเอกสารที่ผู้ยื่นต้องใช้ให้ครบตั้งแต่วันย้ายเข้า เพราะกรอบเวลาตามมาตรา 38 คือภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่คนต่างด้าวเข้าพัก
4. ขอสำเนาใบรับแจ้งมาเก็บไว้กับเอกสารสัญญาเช่า ถ้ายังไม่ได้ ให้ทวงถามกับผู้ที่ตกลงว่าจะยื่น
5. ถ้าตึกไม่มีใครรับผิดชอบเรื่องนี้ ให้ตั้งต้นจากตัวบท ซึ่งอาจชี้มาที่คุณในฐานะผู้ครอบครองห้อง แล้วสอบถามช่องทางกับ ตม. โดยตรง

หัวข้อนี้ใช้กับเจ้าบ้าน เจ้าของหรือผู้ครอบครองเคหสถาน ที่รับคนต่างด้าวซึ่งได้รับอนุญาตให้อยู่ในราชอาณาจักรเป็นการชั่วคราวเข้าพักอาศัย — ซึ่งตามหัวข้อก่อนหน้า อาจหมายถึงคุณด้วย กรอบเวลา: ภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่คนต่างด้าวเข้าพัก (มาตรา 38)

ช่องทาง: ตามหน้าเว็บของ ตม. ยื่นได้ด้วยตนเอง ทางไปรษณีย์ลงทะเบียน หรือออนไลน์หลังได้รับอนุมัติบัญชี ช่องทางออนไลน์ต้องมีบัญชีที่ได้รับอนุมัติก่อน เรื่องนี้เป็นอีกเหตุผลที่ควรตกลงกับตึกล่วงหน้าว่าใครเป็นผู้ยื่น

โทษ: ผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามมาตรา 38 ปรับไม่เกิน 2,000 บาท (ผู้จัดการโรงแรม 2,000–10,000 บาท) ตามมาตรา 77 ตัวเลขนี้ตรวจเมื่อ 14 ต.ค. 2569 จากฉบับรวมของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ไม่พบฉบับแก้ไขที่แตะมาตรานี้ แต่เปิดราชกิจจานุเบกษาไม่ได้ จึงตัดความเป็นไปได้ของฉบับหลังสุดไม่ได้ทั้งหมด

มาตรา 38 ใช้กับเจ้าบ้าน เจ้าของหรือผู้ครอบครองเคหสถาน ที่รับคนต่างด้าวซึ่งได้รับอนุญาตให้อยู่ในราชอาณาจักรเป็นการชั่วคราวเข้าพักอาศัย เมื่อคุณย้ายจากห้องหนึ่งไปอีกห้องหนึ่ง แม้จะยังอยู่ในย่านอโศก หรือเมื่อห้องหนึ่งมีผู้เช่าต่างชาติคนใหม่เข้ามา การเข้าพักที่ใหม่เป็นการ "รับคนต่างด้าวเข้าพักอาศัย" ครั้งใหม่ หน้าที่ตามมาตรา 38 จึงเกิดกับที่พักใหม่นั้น

ในทางปฏิบัติ ให้ถือว่าห้องใหม่คือการเริ่มขั้นตอนเดิมอีกรอบ: ถามตึกใหม่ว่าใครยื่น ตกลงไว้ในสัญญาฉบับใหม่ และขอสำเนาใบรับแจ้งของที่พักใหม่มาเก็บไว้ ใบรับแจ้งของห้องเดิมเป็นหลักฐานของห้องเดิมเท่านั้น

หัวข้อนี้ใช้กับคนต่างด้าวซึ่งได้รับอนุญาตให้อยู่ในราชอาณาจักรเป็นการชั่วคราวที่อยู่เกินเก้าสิบวัน — หน้าที่ของตัวคนต่างด้าว ขณะที่ ตม.30 ยังมีคำถามว่าใครยื่น รายงานตัว 90 วันไม่มีคำถามนั้น เป็นหน้าที่ของคนต่างด้าวเอง ทุก 90 วัน ตามมาตรา 37(5)

ใช้กับคนต่างด้าวที่ไม่ปฏิบัติตามมาตรา 37 (5): ไม่รายงานตัว ปรับไม่เกิน 5,000 บาท และอีกไม่เกินวันละ 200 บาท (มาตรา 76) ส่วนช่วงเวลายื่น แนวปฏิบัติของ ตม. ระบุว่ายื่นได้ล่วงหน้า 15 วันถึงหลังครบ 7 วัน